W ramach realizowanej inicjatywy MEN Tygodnia Przeciwdziałania Przemocy Rówieśniczej 2026 zachęcamy Rodziców do zwrócenia szczególnej uwagi na relacje dzieci z rówieśnikami – zarówno te budowane w szkole i poza nią, jak i te, które przenoszą się do świata cyfrowego.
Rodzic ma znaczenie. To właśnie Państwo często jako pierwsi mogą zauważyć zmianę w zachowaniu dziecka, jego napięcie, smutek, wycofanie czy niechęć do szkoły. Uważność, spokojna rozmowa i odpowiednio wczesna reakcja mogą mieć ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa dziecka.
JAK ROZPOZNAĆ PRZEMOC RÓWIEŚNICZĄ?
Przemoc rówieśnicza nie zawsze oznacza bójkę czy bezpośrednią agresję fizyczną. Może być znacznie mniej widoczna dla dorosłych.
Warto zwracać uwagę na takie zachowania jak:
- wyzwiska, przezwiska, obrażanie i wyśmiewanie;
- ośmieszanie i zawstydzanie dziecka przy innych;
- dokuczliwe komentarze i tzw. „żarty”, które sprawiają drugiej osobie przykrość;
- popychanie, szturchanie, kopanie, uderzanie;
- zabieranie, chowanie lub niszczenie rzeczy;
- zabieranie jedzenia, pieniędzy lub innych przedmiotów;
- grożenie, straszenie i zmuszanie do określonych zachowań;
- rozsiewanie plotek i obgadywanie;
- celowe ignorowanie i izolowanie;
- niedopuszczanie do wspólnej zabawy lub aktywności;
- namawianie innych osób do odrzucenia konkretnego ucznia.
Szczególnie ważne jest odróżnienie wspólnego żartu od zachowania, które krzywdzi. Jeżeli jedna osoba dobrze się bawi, a druga czuje się upokorzona, przestraszona, zawstydzona lub bezradna, nie należy bagatelizować sytuacji słowami: „To przecież tylko żarty”.
CYBERPRZEMOC – KRZYWDZENIE MOŻE DZIAĆ SIĘ TAKŻE W SIECI
Relacje rówieśnicze nie kończą się wraz z wyjściem dziecka ze szkoły. Konflikty, wykluczanie czy przemoc mogą być kontynuowane za pośrednictwem komunikatorów, mediów społecznościowych, gier i innych usług internetowych. Cyberprzemoc może obejmować m.in.:
- obraźliwe lub poniżające wiadomości i komentarze;
- wyzwiska i hejt;
- publikowanie lub przesyłanie kompromitujących zdjęć i filmów;
- udostępnianie zdjęć bez zgody;
- ośmieszające memy i przerabianie fotografii;
- rozpowszechnianie plotek i nieprawdziwych informacji;
- wykluczanie z grup i czatów;
- podszywanie się pod inną osobę;
- ujawnianie prywatnych informacji;
- grożenie, nękanie lub uporczywe wysyłanie wiadomości.
Dla dziecka cyberprzemoc może być szczególnie obciążająca, ponieważ krzywdzące treści mogą szybko docierać do wielu osób, być wielokrotnie udostępniane, a kontakt z nimi może trwać również po powrocie do domu.
SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE – NA CO POWINIEN ZWRÓCIĆ UWAGĘ RODZIC?
Dziecko doświadczające trudności w relacjach rówieśniczych nie zawsze mówi o nich wprost. Może obawiać się reakcji innych osób, wstydzić się, nie wiedzieć, jak opowiedzieć o sytuacji, albo sądzić, że zgłoszenie problemu jeszcze go pogorszy. Warto zwrócić uwagę szczególnie na nagłą lub utrzymującą się zmianę w dotychczasowym zachowaniu dziecka, np.:
- niechęć do chodzenia do szkoły;
- częste prośby o pozostanie w domu;
- lęk przed konkretnymi lekcjami, przerwami lub drogą do szkoły;
- smutek, wycofanie, drażliwość lub zwiększone napięcie;
- częsty płacz lub gwałtowne zmiany nastroju;
- utratę kontaktu z dotychczasowymi kolegami;
- niechęć do spotkań i wspólnych aktywności;
- problemy ze snem lub apetytem;
- bóle brzucha, głowy lub inne dolegliwości nasilające się przed szkołą;
- pogorszenie koncentracji lub funkcjonowania szkolnego;
- zniszczone albo znikające rzeczy, przybory szkolne, ubrania czy jedzenie;
- niewyjaśnione obrażenia;
- silne emocje pojawiające się po sprawdzeniu telefonu;
- lęk przed wiadomościami i powiadomieniami;
- nagłe usuwanie kont lub unikanie Internetu.
Pojedynczy sygnał nie oznacza automatycznie, że dziecko doświadcza przemocy. Powtarzające się lub nagłe zmiany są jednak powodem, aby spokojnie zainteresować się sytuacją dziecka.
JAK REAGOWAĆ?
Jeżeli dziecko mówi o trudnej sytuacji, przede wszystkim wysłuchajmy go spokojnie. Nie oceniajmy, nie przerywajmy i nie rozpoczynajmy rozmowy od szukania winnego. Dajmy dziecku możliwość opowiedzenia sytuacji własnymi słowami. Możemy powiedzieć:
- „Dobrze, że mi o tym powiedziałeś/aś.”
- „Chcę zrozumieć, co się wydarzyło.”
- „Zastanowimy się razem, co możemy zrobić.”
- „Nie musisz radzić sobie z tym sam/a.”
Warto ustalić co się wydarzyło, gdzie, kiedy, kto uczestniczył w sytuacji, czy zdarzenie się powtarza i czy byli świadkowie. Unikajmy natomiast bagatelizowania: „Nie przejmuj się”, „To tylko żarty”, „Musisz być twardszy”, „Oddaj mu”, „Sam sobie poradzisz”. W przypadku cyberprzemocy warto zabezpieczyć dowody – zachować wiadomości, linki i inne materiały oraz wykonać zrzuty ekranu. Nie należy odpowiadać agresją na agresję.
GDZIE SZUKAĆ POMOCY I WSPARCIA?
Rodzic nie musi samodzielnie rozwiązywać trudnej sytuacji. Jeżeli niepokoją Państwa relacje dziecka z rówieśnikami, jego zachowanie lub informacje przekazywane przez dziecko, zachęcamy do kontaktu ze szkołą. Pomocy można szukać u:
- wychowawcy klasy,
- nauczyciela,
- psychologa szkolnego,
- pedagoga szkolnego,
- dyrektora szkoły.
Współpraca rodzica ze szkołą pozwala zebrać informacje z różnych źródeł, przyjrzeć się funkcjonowaniu dziecka w grupie rówieśniczej oraz zaplanować odpowiednie działania wspierające.
W sytuacji wymagającej dodatkowej pomocy można również korzystać ze specjalistycznych instytucji i telefonów wsparcia, m.in.
- 116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży,
- 800 12 12 12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka,
- 800 100 100 – telefon dla rodziców i nauczycieli dotyczący bezpieczeństwa dzieci w Internecie,
- 112 – telefon w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia.
RODZIC MA ZNACZENIE
Nie trzeba czekać, aż trudność stanie się poważnym problemem. Rozmawiajmy. Obserwujmy. Słuchajmy. Reagujmy. Współpracujmy. Dziecko, które wie, że może powiedzieć dorosłemu o trudnej sytuacji i zostanie potraktowane poważnie, otrzymuje niezwykle ważny komunikat: „Nie jesteś sam/a. Możesz poprosić o pomoc.” Współpraca rodziny i szkoły ma znaczenie dla bezpieczeństwa i dobrostanu każdego dziecka.
